Heeft u vragen
035 - 64 24 838
06 - 288 70 427

>>Vitamine C op intensive care

Vitamine C op intensive care

27-05-2019

Vitamine C op intensive care

DOOR: GERT E. SCHUITEMAKER uit ortho 2017

Vitamine C op Intensive Care (2) Psychische stoornissen tijdens en na IC-verblijf

Lage vitamine C-bloedspiegel heeft cruciale betekenis. Levensbedreigende ziekten, ofwel critical illnesses zoals ze in de Engelse vakliteratuur genoemd worden, hebben veel overeen met scheurbuik. Tot de klassieke symptomen van deze vitamine C-gebreksziekte behoort, zoals in de geschiedenisboeken staat beschreven, “krankzinnigheid”. Depressie is één van de eerste symptomen van scheurbuik.(1) Deze karakteristieken worden ook op de intensive care (IC) frequent waargenomen evenals in de periode erna. In dit deel wordt de vraag beantwoord wat de betekenis is van vitamine C voor de psychische gesteldheid van IC-patiënten, tijdens en na het IC-verblijf.

In deel 1 werd de studie van dr. Paul Marik en zijn team beschreven, waaruit bleek dat intraveneus toegediende vitamine C samen met vitamine B1 en de standaardbehandeling de overlevingskans van patiënten met sepsis en septische shock op de intensive care (IC) tot maar liefst vijfmaal vergrootte, ten opzichte van patiënten die alleen de standaardbehandeling kregen.(2)

Extreem lage vitamine C-bloedspiegels bij levensbedreigende ziekten

De normale bloedspiegels van vitamine C zijn momenteel gesteld tussen 40 en 60 micromol/l. In het onderzoek van Marik was de gemiddelde bloedwaarde slechts 14,1 micromol/l (vanwege praktische redenen gemeten bij 22 van 47 proefpersonen). Bij sommige patiënten was de bloedspiegel niet eens meetbaar, dus praktisch 0 micromol/l. Ook in andere onderzoeken die in dit artikel zullen worden aangehaald, is vastgesteld dat acuut opgenomen ziekenhuispatiënten zeer lage bloedspiegels hebben.

Een geheel andere bron, prof. Mette Berger van het brandwondencentrum in Lausanne (Zwitserland), stelt dat chirurgische patiënten en slachtoffers van ongevallen over het algemeen aanmerkelijk lagere concentraties vitamine C in hun bloed hebben dan doorsnee mensen.(3) Zij meent dat deze patiënten dagelijks een dosis van 3 gram vitamine C nodig hebben om de vitamine C-spiegel in het bloed te herstellen. Bovendien stijgt tijdens operaties en bij trauma’s, brandwonden of ernstig zieke patiënten de behoefte aan vitamine C ter bestrijding van oxidatieve stress. 

Vitamine C en de hersenen

De mens behoort tot een zeer selecte groep levende wezens die zelf geen vitamine C kunnen aanmaken. De achtergronden hiervan zijn te vinden in en te verklaren met de evolutietheorie. Een zoogdier als een geit daarentegen maakt zelf per dag zo’n 13 gram vitamine C. Wanneer hij onder stress staat, verdubbelt de synthese.(4) Dit laat zien dat vitamine C met recht de stressvitamine wordt genoemd. Marik betitelt vitamine C zelfs als stresshormoon. Deze benaming wordt ondersteund door het feit dat vitamine C hooggeconcentreerd is in het intracellulaire compartiment van de hersenen. Reeds in 1966 stelde de Zweed Hammarstrom dit vast in zijn proefschrift over de vitamine C-concentratie in de hersenen van muizen. Recent, in 2016, publiceerden onderzoekers van de National Institutes of Health (NIH) in de VS de verdeling van vitamine C in het lichaam.(5) De vitamine C-concentraties in de verschillende organen variëren aanzienlijk. Die in de schildklier en bloedplasma zijn tamelijk laag (100 µM), in de urine 200 µM, in de lever 600-900 µM, in de bijnieren 1700-2300 en in de hersenen 800-900 µM. In de hypofyse is de concentratie het hoogst: 2300-2800 µM. In 2017 verscheen een overzichtsartikel met als titel Does Vitamin C Influence Neurodegenerative Diseases and Psychiatric Disorders?.(6) Vitamine C is niet alleen een belangrijke antioxidant en ontstekingsremmer in de hersenen, maar is ook betrokken bij de synthese van vele neurotransmitters en hormonen waaronder noradrenaline, dopamine, cortisol en vasopressine. Bovendien verhoogt vitamine C de activering van de alfa-adrenerge en beta-adrenerge receptoren waardoor daarvan de activiteit wordt verhoogd.

In het dertig pagina’s tellende artikel met meer dan tweehonderd referenties werden gedetailleerd de onderzoeken beschreven die wereldwijd tot nu toe met vitamine C en de functies van deze vitamine zijn gedaan. Hoewel de onderzoekers vitamine C als bijzonder veelbelovend beschouwen bij de behandeling van neuropsychiatrische aandoeningen, stellen ze vast dat er nog veel onderzoek nodig is voor een uiteindelijk bewijs.

Psychische gesteldheid IC-patiënten in Nederland Onderzoek in Nederland van dr. Marike van der Schaaf, senioronderzoeker op de afdeling revalidatiegeneeskunde in het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam, laat zien dat tijdens of na een verblijf op de intensive care (IC) zich vaak zeer ernstige psychische stoornissen voordoen die zijn te vergelijken met een posttraumatische-stressstoornis (PTSS). In ons land gaat het om in totaal zo’n 25000 patiënten. De Telegraaf bericht hierover op 29 april 2017 in een groot artikel over trauma door een verblijf op de IC.7 Per jaar belanden zo’n 86000 patiënten door ziekte of een ongeluk op de IC. Ruim 40000 patiënten heeft een langer verblijf dan zo’n één tot twee dagen. Hiervan sterft circa een derde. Ongeveer 25000 patiënten verblijven langer dan twee dagen op de IC. Hiervan ontwikkelt één op de vijf patiënten ernstige psychische klachten zoals angsten, depressieve gevoelens, cognitieve problemen en delirium, een staat van acute verwardheid. Deze treden op naast de op zich invaliderende symptomen zoals moeheid, (spier)pijn, neuropathie en kortademigheid. Algemene dagelijkse levensverrichtingen (ADL-activiteiten) vallen de ontslagen patiënten zwaar. Vaak treedt twee jaar na ontslag verergering op met als gevolg dat de relatie met de inmiddels lang geleden IC-opname niet meer wordt gelegd.(8)

Onderzoek naar lage bloedspiegels bij acuut opgenomen ziekenhuispatiënten

Bij mijn weten is in Nederland geen onderzoek gedaan naar de relatie tussen enerzijds de vitamine C-spiegel en anderzijds critical illness en de psychische gevolgen van een verblijf op de IC. Laat staan dat er ooit een connectie is gelegd met scheurbuik.

Alvorens in te gaan op de bevindingen van Paul Marik op de intensive care, eerst een speurtocht naar onderzoek tussen acute ziektetoestanden en vitamine C spiegels. Die speurtocht werd gedaan door dr. John Hoffer. Hij deed daarvan verslag op het jaarlijkse orthomoleculair congres van de ISOM, eind april in Toronto. Hoffer is hoogleraar aan Mcgill University in Montreal en als internist verbonden aan de Jewish General Hospital (én zoon van orthomoleculair grondlegger Abram Hoffer). Hij gaf in Toronto een lezing met als titel In-Hospital Vitamin C Deficiency and Highdose Vitamin C Therapy.(9) Zijn onderzoekspopulatie betreft voornamelijk ‘acutely hospitalized patients’ (AHP), patiënten die met acute pathologie zijn opgenomen in het ziekenhuis, inclusief op de IC. Zo heeft hij vastgesteld dat 60% van de AHP een hypovitaminose hebben, een vitamine C-bloedspiegel lager dan 28,4 mmol/l.10 Hij schrijft dit toe aan de marginale inname van vitamine C zoals die algemeen in de totale bevolking het geval is en aan het feit dat de ziekte van de patiënten veelal met zich meebrengt dat er een versneld verlies is van de vitamine uit het lichaam. Ook zag hij dat er een verhoogde opname is van de vitamine naar de weefsels toe, herdistributie van vitamine C naar de witte bloedcellen en een toename van extracellulaire vloeistof.(10) In drie onderzoeken van het Hoffer-team met drie afzonderlijke AHP-patiëntengroepen bleek dat na orale toediening van tweemaal daags 500 mg vitamine C gedurende een week tot tien dagen een vermindering optrad van TMD (Total Mood Disturbance; stemming-en-geluk-index; een staat van somberheid, onrust en spanning).(11-13)

Mariks en zijn IC-patiënten Het onderzoek van Hoffer, uitgevoerd bij AHP, bevestigde niet alleen de observaties van Marik wat de extreem lage vitamine C-bloedspiegels betreft, maar ook het effect van de vitamine op de psychische gesteldheid. Marik had dit waargenomen bij zijn IC-patiënten, maar ook bij de sepsis-survivors.(14) Evenals Van der Schaaf in Nederland noemt hij de psychische gevolgen van een IC-verblijf van sepsispatiënten sterk gelijkend op PTSS. De patiënten hebben last van een verminderde geheugenfunctie, abnormaliteiten van de hogere hersenfuncties, nachtmerries, angstaanvallen en depressie. Marik  haalt een onderzoek aan van Sammler die in 2013 bij sepsis survivors had vastgesteld dat cognitieve stoornissen wat betreft verbaal leren en geheugen een significante reductie lieten zien van de linker hippocampus-volumes in vergelijking met gezonde controles.(15) Ander onderzoek toonde aan dat de gevolgen van ernstige sepsis erger waren dan die gezien werden bij non-sepsis ziekenhuispatiënten, zoals de proefpersonen in de onderzoeken van Hoffer. Marik zag bij de meeste ontslagen IC-patiënten naast de veel voorkomende lichamelijke klacht critical illness myopathy (CIM), cognitieve en neuropsychiatrische complicaties. Zijn ervaring met de intraveneuze toediening van vitamine C was dat daarna geen enkele patiënt een behandeling nodig had voor de meest ernstige psychische stoornis, het delirium.(14) Concluderend voegt Marik eraan toe dat toediening van vitamine C tijdens de acute toestand van de sepsispatiënt zeer waarschijnlijk de neuropsychiatrische complicaties op de langere termijn kan voorkomen. Bovendien bevordert de vitamine C-interventie de mobiliteit van de patiënt, waardoor zeer waarschijnlijk het invaliderende CIM minder prominent als complicatie van het IC-verblijf optreedt. Maar bovenal roemen alle onderzoekers die zich met deze problematiek bezighouden het feit dat vitamine C volledig veilig is, geen bijwerkingen heeft en goedkoop is.

1. Hodges RE, Hood J, [..], Baker EM. Clinical manifestations of  ascorbic acid deficiency in man. Am J Clin Nutr 1971;   24(4):432-43
2. Schuitemaker GE. Vitamine C op Intensive Care (1).    ORTHOmagazine 2017; 35(3):86-91 3. Berger MM. Vitamin C requirements in parenteral nutrition.   Gastroenterology 2009; 137(5 Suppl):S70-8
4. Marik P. The cure for sepsis. Critical Care Reviews Meeting   2017. Belfast, 27 januari 2017 [http://bit.ly/2uQaw05]
5. Padayatty SJ, Levine M. Vitamin C: the known and the   unknown and Goldilocks. Oral Dis 2016; 22(6):463-93
6. Kocot J, Luchowska-Kocot D, [..], Kurzepa J. Does Vitamin C   Influence Neurodegenerative Diseases and Psychiatric   Disorders? Nutrients 2017 Jun 27;9(7) 7. Steenhorst R. Trauma door IC. De Telegraaf, 29 april 2017
8. Brackel-Welten M. Post-ic-syndroom wordt niet herkend.  Medisch Contact, 26 maart 2014
9. Hoffer LJ. In-Hospital Vitamin C Deficiency and High-dose   Vitamin C Therapy. Orthomolecular Medicine Today    Conference. Toronto, 28 april 2017
10. Gan R, Eintracht S, Hoffer LJ. Vitamin C deficiency in a univer sity teaching hospital. J Am Coll Nutr 2008; 27(3):428-33
11. Evans-Olders R, Eintracht S, Hoffer LJ. Metabolic origin of   hypovitaminosis C in acutely hospitalized patients. Nutrition   2010; 26(11-12):1070-4
12. Zhang M, Robitaille L, Eintracht S, Hoffer LJ. Vitamin C   provision improves mood in acutely hospitalized patients.  Nutrition 2011; 27(5):530-3
13. Wang Y, Liu XJ, [..], Hoffer LJ. Effects of vitamin C and  vitamin D administration on mood and distress in acutely   hospitalized patients. Am J Clin Nutr 2013; 98(3):705-11
14. Marik P. Sepsis, Delirium and long-term Cognitive    Dysfunction: Prevention Using Vitamin C. Persoonlijke   communicatie. Augustus 2017
15. Semmler A, Widmann CN, [..], Heneka MT. Persistent   cognitive impairment, hippocampal atrophy and EEG changes in sepsis survivors. J Neurol Neurosurg Psy 2013; 84:62-69